Terminy:

• 07-09.11.2025 Kapitała chłopska – rustyka (Barbara Bodziony)
• 09-11.01.2026 Kapitała elegancka (Barbara Bodziony)
• 10-12.04.2026 Pismo wizygockie (Barbara Bodziony)
• 05-07.06.2026 Kursywa gotycka (Barbara Bodziony)

Rozpoczęcie: godz. 19.00
Zakończenie: godz. 13.00

Zarys tematów:

1. Kapitała chłopska – rustyka

Kapitała chłopska- rustyka wywodzi się od najstarszego pisma majuskułowego rzymskiego znanego z wielu kutych w kamieniu inskrypcji. Wraz z rozwojem tradycji literackiej w języku łacińskim, a Take rozwojem szkół produkcja piśmiennicza rozpowszechniła to pismo także na miękkim materiale – papirusie i później na pergaminie. Elastyczność narzędzia i podłoża sprawiły, że w tym monumentalnym , surowym piśmie zaszły zmiany. Litery zyskały światłocień: bardzo wyraźne różnice między elementami cienkimi i grubszymi. Kąty proste w literach uległy złagodzeniu, litery się wydłużają.

Wzorem do naszych warsztatów będzie słynny, ze względu na swoją dekorację, rękopis Psałterz Utrechcki. Jest to wprawdzie późny przykład rustyki, bo nie starożytny, pochodzący z czasów Renesansu Karolińskiego. Jednak klasyczne piękno tych liter sugeruje, że skryba i iluminator wzorowali się na jakimś późnorzymskim rękopisie.

2. Kapitała elegancka

Kapitała elegancka, zwana też kwadratową jest najstarszym pismem majuskułowym znanym nam z różnych starożytnych inskrypcji kutych w kamieniu. To pismo monumentalne, majestatyczne o symetrycznych, zgeometryzowanych formach liter.
Pismo to z kutego w kamieniu przeniesione zostało na miękki materiał jakim był papirus, a później pergamin. Dzięki zmianie podłoża i narzędzia pisarskiego formy liter się zmieniły i nabrały większej lekkości, stały się bardziej cieniowane różnicując elementy pisane grubsza i cieńszą kreską.

Na naszym warsztacie będziemy wzorować się na literach pisanych przez anonimowego skrybę w rękopisie Wergiliusza „Georgiki”, którego kilka kart przetrwało z VI wieku i są obecnie przechowywane w Bibliotece Watykańskiej.

3. Pismo wizygockie

Pismo, które nazywamy wizygockim, pojawiło się w rozpoznawalnej formie w VIII wieku, jako rozwinięcie lokalnej wersji późniejszej kursywy rzymskiej z pewnym wpływem półuncjały i, pośrednio, uncjały. Pisano nim aż do XIII wieku.
Pismo „wizygockie” nie ma za wiele wspólnego z Wizygotami, poza tym, że powstało w Hiszpanii, która była rządzona przez Wizygotów w poprzednich wiekach.
Zawiera charakterystyczne kształty liter: otwarte a złożone z dwóch łuków, wysokie, otwarte e, uncjalne g z długim ogonkiem, charakterystyczne t z wygiętym w lewo i zamkniętym na trzonku daszku. W dużych literach możemy odnaleźć ornamentację nawiązującą do zdobnictwa arabskiego.

4. Kursywa gotycka

Najczęściej używany typ pisma w skryptoriach i kancelariach XIV i XV wieku w najprzeróżniejszych odmianach lokalnych. Było to pismo o ductusie przeznaczonym do szybkiego pisania, o formach bardziej zaokrąglonych, swobodnych, często ekspresyjnych. Litery mogą łączyć się ze sobą co wynika z techniki szybkiego prowadzenia narzędzia pisarskiego. Będą też miały tendencje do pochylania się w prawo.

Wiele dokumentów z tego okresu jest pisanych kursywą gotycką nam za wzór posłuży XV wieczny inwentarz biblioteki Luwru.

Adresaci: Osoby dorosłe, które początkują w temacie kaligrafii lub te co już kaligrafują, ale minuskuła nie jest im znana. Zapraszam serdecznie!

Barbara Bodziony – Iluminator, kaligraf, historyk sztuki, mediewista, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego. We Francji, w Angers kończy w 2007 roku z wyróżnieniem Wyższy Europejski Instytut Iluminacji i Rękopisów.
Od 2008 lat prowadzi w Krakowie Szkołę Kaligrafii i Iluminacji, od 2016 roku wspólnie z Ewą Landowską pod nazwą Atelier Landowska & Bodziony. Od 2016 roku prowadzi semestralne zajęcia dla studentów krakowskich uczelni: ASP Wydział Form Przemysłowych.
Jest także założycielką Pracowni Kaligrafii i Iluminacji, która wykonuje na zlecenie prace z dziedziny miniatorstwa i kaligrafii. Pracownia organizuje od 10 lat wolontariat szpitalny z zajęciami artystycznymi dla małych pacjentów krakowskich szpitali.
Od 2008 roku nieprzerwanie prowadzi regularne warsztaty artystyczne SKRYPTORIUM w opactwie tynieckim.
Współautorka podręcznika do kaligrafii Piękna Litera wydawanego od 2016 roku. Autorka trzech tomów: Minuskuła karolińska, Uncjała i Bastarda wydawanych w Wydawnictwie Benedyktynów TYNIEC.

Koszt udziału:
400 zł + opłata za pobyt