Terminy:

• 24-25.10.2026 Uncjała z Ewangeliarza św. Kutberta
• 20-21.02.2027 Tekstura z Psałterza Floriańskiego
• 10-11.04.2027 Bastarda z Pontyfikału bp. Erazma Ciołka
• 05-06.06.2027 Półuncjała insularna z Księgi z Kells

Rozpoczęcie: godz. 19.00
Zakończenie: godz. 13.00

Zarys tematów:

1. Uncjała z Ewangeliarza św. Kutberta

Ewangeliarz św. Kutberta  to niewielka księga Ewangelii, która przetrwała w niemal cudowny sposób od wczesnego średniowiecza. Powstała najpewniej pod koniec VII wieku w kręgu klasztorów Monkwearmouth–Jarrow w północnej Anglii, czyli jednym z najważniejszych ośrodków monastycznych tamtego czasu. W pewnym momencie rękopis trafił do trumny św. Kutberta z Lindisfarne, który zmarł w 687 roku. Nie da się dziś jednoznacznie powiedzieć, czy była to jego osobista księga do modlitwy, czy raczej dar złożony w grobie jako wyraz czci dla świętego. Losy relikwii sprawiły, że ewangeliarz „podróżował” razem z nimi. Gdy w 875 roku mnisi uciekali przed najazdami wikingów, zabrali ciało Kutberta do Durham, gdzie spoczywało przez kolejne stulecia. Tam właśnie, w 1104 roku, podczas otwarcia grobu i przeniesienia relikwii, odkryto zachowany manuskrypt. 

Tekst spisany jest bardzo piękną i prostą uncjałą. To świetny wybór dla tych, którzy dopiero początkują w kaligrafii.

2. Tekstura z Psałterza Floriańskiego

Psałterz floriański – trójlingwiczny, łacińsko-polsko-niemiecki, psałterz pochodzący z końca XIV wieku. Taki układ czyni go wyjątkowym – nie tylko jako zabytkowy tekst religijny, ale też jako ważne świadectwo wczesnej polszczyzny, utrwalonej w jednym z pierwszych tak obszernych zapisów języka. Dzięki temu Psałterz Floriański ma ogromne znaczenie zarówno dla historii literatury, jak i językoznawstwa.

Rękopis wyróżnia się także wysokim poziomem artystycznym. Ozdobiony jest licznymi inicjałami, ornamentami roślinnymi i dekoracjami typowymi dla gotyckiej sztuki książki. Jego nazwa pochodzi od klasztoru św. Floriana w Austrii, gdzie został odnaleziony w XIX wieku, zanim trafił do zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.

Został spisany piękną gotycką teksturą, a ponieważ zawiera teksty w różnych językach, spotkamy w nim zestawienia takich dwuznaków jak: dz, sz, cz, rz, ch oraz literę w.

3. Bastarda z Pontyfikału bp. Erazma Ciołka

Pontyfikał Erazma Ciołka to luksusowy rękopis liturgiczny powstały w Krakowie na początku XVI wieku na zamówienie biskupa płockiego Erazma Ciołka. Zawiera teksty i obrzędy przeznaczone dla biskupa – te najważniejsze i najbardziej uroczyste momenty liturgii, takie jak święcenia, konsekracje czy wielkie celebracje kościelne.

Księgę spisano elegancką bastardą, czyli pismem łączącym czytelność z dekoracyjnością, typowym dla wysokiej kultury pisarskiej późnego średniowiecza i wczesnego renesansu. Rękopis robi jednak największe wrażenie nie samym tekstem, ale oprawą wizualną. Strony wypełniają rozbudowane bordiury i marginesy, a także liczne inicjały, często o charakterze figuralnym. Całość wzbogacają miniatury – w tym dwie całostronicowe, kilka półstronicowych oraz dziesiątki mniejszych scen i inicjałów obrazowych dopasowanych do układu kolumn tekstu. Wśród nich szczególną uwagę zwracają nietypowe przedstawienia koronacji króla i królowej oraz sceny intronizacji, rzadkie w ikonografii tego typu ksiąg.

Za część oprawy pisarskiej i dekoracyjnej odpowiadali krakowscy skrybowie i iluminatorzy; wśród nich badacze wskazują możliwy udział Wacława Żydka. To właśnie charakterystyczna forma pisma i jego warsztat będą jednym z punktów odniesienia podczas warsztatów.

4. Półuncjała insularna z Księgi z Kells

Oryginalne pismo stworzone przez mnichów iroszkockich. Chrześcijaństwo zainicjowane w Irlandii przez papieża w pierwszej połowie V wieku i kontynuowane przez św. Patryka zaowocowało powstaniem bogatego życia monastycznego na zielonej wyspie irlandzkiej. Mnisi adaptują w specyficzny sposób pisma z kontynentu nadając im nową formę, która będzie długo rozpoznawanym stylem iroszkockich kodeksów; zarówno tych powstałych na wyspie jak i tych przepisywanych w klasztorach  ich fundacji poza Irlandią.  

Najpiękniejszym przykładem tego stylu pisma jest Księga z Kells. Manuskrypt  powstał około 800 roku, być może w klasztorze na wyspie Iona założonego przez św. Kolumbę.”. Na skrybach, którzy przepisali to arcydzieło będziemy się wzorować na warsztatach.

Adresaci:

Osoby dorosłe, które początkują w temacie kaligrafii lub te co już kaligrafują, ale minuskuła nie jest im znana. Zapraszam serdecznie!

Prowadząca:

Barbara Bodziony – Iluminator, kaligraf, historyk sztuki, mediewista, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego. We Francji, w Angers kończy w 2007 roku z wyróżnieniem Wyższy Europejski Instytut Iluminacji i Rękopisów.
Od 2008 lat prowadzi w Krakowie Szkołę Kaligrafii i Iluminacji, od 2016 roku wspólnie z Ewą Landowską pod nazwą Atelier Landowska & Bodziony. Od 2016 roku prowadzi semestralne zajęcia dla studentów krakowskich uczelni: ASP Wydział Form Przemysłowych.
Jest także założycielką Pracowni Kaligrafii i Iluminacji, która wykonuje na zlecenie prace z dziedziny miniatorstwa i kaligrafii. Pracownia organizuje od 10 lat wolontariat szpitalny z zajęciami artystycznymi dla małych pacjentów krakowskich szpitali.
Od 2008 roku nieprzerwanie prowadzi regularne warsztaty artystyczne SKRYPTORIUM w opactwie tynieckim.
Współautorka podręcznika do kaligrafii Piękna Litera wydawanego od 2016 roku. Autorka trzech tomów: Minuskuła karolińska, Uncjała i Bastarda wydawanych w Wydawnictwie Benedyktynów TYNIEC.

Koszt udziału:
400 zł + opłata za pobyt