Zarys tematu:

Grupa benedyktynów opuściła swój klasztor. Było ich niewielu — około dwudziestu jeden, jak podaje tradycja. Niektórzy z nich mieli już ponad sześćdziesiąt lat, inni byli w sile wieku, a pozostali dopiero niedawno zapukali do klasztornej furty. Wszystkich łączyło zatroskanie o autentyczność własnego powołania oraz pragnienie jak najwierniejszego zachowania Reguły św. Benedykta, która — obok Ewangelii — stanowiła fundament ich życia.

Z tego powodu pozostawili wszystko, co mieli — względnie wygodne i ustabilizowane życie w bezpiecznym i bogatym opactwie — i wyruszyli w drogę: ze swojej ziemi rodzinnej i z domu ojca do kraju, który, jak wierzyli, miał im ukazać Bóg. Przybyli na pustkowie zwane Cistertium, a po francusku — Cîteaux, gdyż działo się to w Burgundii. Tam założyli nowy klasztor. Był rok 1098.

Cystersi — bo o nich mowa — przyjęli trzy podstawowe zasady, będące wyznacznikami ich reformy. Pragnęli:

• zachowywać Regułę w sposób surowy, to znaczy dosłowny — jako wyraz wierności życiu monastycznemu
• żyć w radykalnym ubóstwie — aby zachować wewnętrzną wolność wobec spraw tego świata
• prowadzić życie bardziej eremickie — by zapewnić sobie pokój i możliwość skupienia wyłącznie na Bogu

Styl życia przyjęty przez cystersów oraz nacisk na zachowanie wzajemnej miłości braterskiej odcisnęły wyraźne piętno na ich duchowości i sposobie uprawiania teologii. Nie bez powodu nazywano ich klasztory „szkołami miłosierdzia”. Opactwa miały być miejscami, w których mnisi zgłębiają tajemnicę Bożej miłości i — doświadczając jej w kontemplacji — uczą się okazywać ją współbraciom.

Wiek XII określa się zgodnie jako charyzmatyczne stulecie i złoty okres rozwoju cystersów. Rekolekcje te stanowią próbę przyjrzenia się życiu mnichów z Cîteaux w tym właśnie czasie.

Pierwsza część ma charakter historyczny — polega na poznaniu kontekstu epoki, w której zrodził się nowy monastycyzm, oraz na przedstawieniu początków życia cysterskiego, jego założeń i rozwoju reformy. Druga część poświęcona jest duchowości cysterskiej. Znając teologię, którą rozwijali cystersi, i rozumiejąc, dlaczego czynili to w taki sposób, można podjąć próbę zgłębienia wybranych traktatów cysterskich mistyków i mistrzów życia wewnętrznego.

Zapraszają nas oni do pokornego, a zarazem pełnego słodkiej miłości rozważania tajemnic Bożych — z samej tylko tęsknoty za umiłowanym Bogiem.

Punktem odniesienia dla tych rekolekcji jest traktat Bernarda z Clairvaux O stopniach pokory i pychy, w którym autor ukazuje duchową drogę człowieka od pychy — prowadzącej przez kolejne stopnie oddalenia od Boga — ku pokorze, rozumianej jako prawda o sobie i powrót serca do Boga.

Adresaci:

Każdy, kto szuka Boga. Rekolekcje te są czasem modlitwy oraz rozważania o Bogu i Jego sprawach. Refleksje rekolekcyjne będą podejmowane w duchu teologii monastycznej — szczególnego nurtu teologii rozwijanego przez mnichów. Kładzie on nacisk nie tyle na metodę, logikę i wiedzę, ile na modlitwę, miłość i tęsknotę za Bogiem. Mnisi traktowali teologię nie jako naukę, lecz jako ars — sztukę, sztukę zbawienia. Nie interesowały ich intelektualne spory, gra pojęć czy akademickie dysputy, lecz wyłącznie to, co może pogłębić modlitwę i pomóc w drodze do Boga, prowadzącej przez posłuszeństwo Jego woli. Innymi słowy, pragnęli zgłębiać tajemnice Boga z miłości i tęsknoty za Nim samym. Monastyczny sposób uprawiania teologii wyraził św. Bernard z Clairvaux, pisząc: „Są tacy, którzy pragną wiedzy tylko dla wiedzy — a to jest grzeszna ciekawość. (…) Ale są i tacy, którzy pragną wiedzy dla budowania innych — a to jest miłość. I tacy, którzy pragną wiedzy dla zbudowania własnego — a to jest roztropność”.

Prowadzący:

Konstanty Żbik OCist. – przez pierwsze dziewięć lat życia monastycznego był mnichem cysterskim. Pierwszą profesję złożył w 2019 roku, a święcenia kapłańskie przyjął w 2025 roku. W klasztorze pełnił funkcję ceremoniarza. Jego zainteresowania obejmują m.in. teologię, liturgikę oraz prawo w ujęciu monastycznym. Od 2026 roku żyje w opactwie tynieckim.